Projekt Ochrony Puchacza fundacji SAVE

eagle_owl_01

Nadzieja dla króla nocy w regionie Niederbergisches Land

Ochrona zagrożonych gatunków nie jest łatwym zadaniem. Z powodu ekspansji ekonomicznej coraz więcej gatunków roślin i zwierząt w Europie traci swoje naturalne siedliska. Z biegiem czasu aż 49 % gatunków ptaków na terenie UE zostało zagrożonych wyginięciem. Przede wszystkim sowy i ptaki drapieżne, ze względu na duże zapotrzebowania przestrzenne, utraciły swoje siedliska.

eagle_owl_04

Surowe przepisy dotyczące ochrony gatunków wprowadzone w Unii Europejskiej często zostają łagodzone przez ustawodawstwa państw członkowskich. Jednak bez różnorodności biologicznej, która stanowi nasze naturalne podstawy egzystencji, przyszłość ludzkości stoi pod dużym znakiem zapytania. Ale mamy również dobrą wiadomość: puchacz, który przez stulecia był tępiony, a na terenie Europy Środkowej wręcz doprowadzony na skraj wyginięcia, jest nowym gatunkiem ptaka, który niedawno zaaklimatyzował się ponownie w naszym regionie. Puchacz przywędrował z gór Eifel, gdzie w latach 1960 - 1980 prowadzono jeden z największych w Europie projektów osiedlania dzikich zwierząt, mający na celu ochronę populacji puchacza w Niemczech Zachodnich przed wymarciem, a następnie osiedlił się w powiecie Mettmann i na obszarach miast Wuppertal, Solingen oraz Remscheid. Ponieważ obszar ten charakteryzuje się największym wydobyciem wapienia w Europie, puchacze zajęły tutaj prawie wszystkie kamieniołomy, gdyż chętnie wysiadują one jaja na skalnych ścianach. W ten sposób w Nadrenii Północnej-Westfalii powstało główne centrum zagęszczenia populacji tych ptaków. Jest to największa populacja w całym kraju, która żyje w pobliżu dużych miast.

Imponująca cecha

eagle_owl_08

Puchacz, ważący od 3 do 4 kg, o rozpiętości skrzydeł sięgającej od 160 do 180 cm, to niewątpliwie jeden z największych gatunków naszych rodzimych ptaków. Pod względem siły przewyższa zdecydowanie wszystkie występujące na tym obszarze gatunki ptaków. Jego szpony są szczególnie dobrze rozwinięte i mogą podczas chwytania zdobyczy osiągnąć nacisk do 200 kg (dla porównania: najsilniejszy ludzki mięsień to żwacz mogący osiągnąć nacisk 25 kg). Ponadto badania wykazały, że najczęstsze zdobycze puchaczy - spośród ssaków - to szczury wędrowne i jeże, wśród ptaków natomiast dzikie gołębie i wrony. Sporadycznie spożywają one również myszołowy.

Badania na rzecz zachowania gatunku

eagle_owl_12

Wykwalifikowany zespół badawczy przez cały rok zajmował się badaniem nawyków i potrzeb puchaczy, aby pomóc w przetrwaniu temu niezwykłemu gatunkowi. Od 2005 roku puchacze żyjące na obszarze powiatu Mettmann i w miastach Wuppertal, Solingen, Remscheid oraz Düsseldorf znajdują się pod baczną obserwacją. W szczególności badane są ich wymagania siedliskowe. W ten sposób powstał Projekt Ochrony Puchacza w Niederbergisches Land. SAVE pragnie wesprzeć ten projekt, ponieważ gatunek ten pomimo stopniowo rosnącej populacji nadal jest narażony na liczne zagrożenia, a ich przetrwanie w dalszym ciągu jest niepewne: linie energetyczne, ruch kolejowy i drogowy, elektrownie wiatrowe, przede wszystkim jednak utrata obszarów pozyskiwania pożywienia z powodu coraz bardziej intensywnego rolnictwa to główne zagrożenia puchacza.

W jaki sposób bada się gatunki o aktywności nocnej?

eagle_owl_14

eagle_owl_06
  • Przy pomocy specjalnych urządzeń optycznych większość nawet dobrze ukrytych miejsc lęgowych zostaje odkryta w trakcie wielu godzin obserwacji. Informacje te zostają następnie przekazane firmom eksploatującym kamieniołomy, aby mogły one ominąć miejsca gniazd podczas prowadzenia prac wykopaliskowych. Jeżeli jest to jednak niemożliwe, zostaną stworzone nowe obszary lęgowe w innych miejscach, w porozumieniu z zarządem kamieniołomu. Ponieważ jest to gatunek ściśle chroniony, informacje o obszarach lęgowych powinny również być przedłożone odpowiednim władzom, aby ochronić puchacze także poza kamieniołomami.
  • W wyniku obrączkowania piskląt w miejscach wylęgu możliwe będzie ustalenie sposobu rozprzestrzeniania się ptaków po opuszczeniu rodzinnego gniazda. Obrączki wykonane są z aluminium i mają wytłoczony numer seryjny. Kiedy młode puchacze znajdują się jeszcze w gnieździe, wokół ich nogi zakłada się obrączkę. Jeśli później zauważymy taką obrączkę u dorosłego puchacza, który na przykład został znaleziony, gdyż doznał on obrażeń wskutek kolizji z pojazdem drogowy, mamy możliwość odszukania, gdzie zraniony ptak wykluł się.
  • Dorosłe osobniki zostaną wyposażone w specjalne nadajniki GPS, które mają na celu zebranie informacji o tym, czy puchacze kursują głównie na obszarach preferowanych dla pozyskiwania zwierząt łownych, które powinny być chronione. Nadajniki rejestrują i zapisują, co pół godziny miejsca pobytu. Przy pomocy urządzenia odczytującego zapisane dane zostają pobrane i utrwalone na zdjęciach lotniczych. Umożliwia to śledzenie nocnych łowów ptaków, które często odbywają się na terenie kilku kilometrów. W tym celu stacja ornitologiczna w Radolfzell udostępnia bezpłatnie nadajniki.
  • Z właściwymi władzami uzgadnia się, w jaki sposób siedliska mogą zostać zabezpieczone. Ponieważ gatunek ten znajduje się pod ścisłą ochroną na terenie całej UE, władze lokalne są zobowiązane do ochrony lokalnych populacji. Jest to trudne zadanie, gdyż w tym celu należy zawrzeć wiele porozumień z właścicielami terenów.
  • Dzięki współpracy z Uniwersytetem w Wuppertalu zostanie przeprowadzona analiza sposobu odżywiania, aby dowiedzieć się, jak wygląda pożywienie tych imponujących ptaków. Wymaga to dużego nakładu czasu przeznaczonego na zbieranie resztek zdobyczy wokół obszarów lęgowych. Prowadzenie takich badań przez wiele lat umożliwi dokładny wgląd w skład pożywienia. Sposób odżywiania może być niezmienny i niezależny od zmian w krajobrazie, przez co populacja sów może się kurczyć, lub też adaptować się do zmieniających się warunków środowiska.
  • Oprócz analizy sposobu odżywiania powinny zostać przeprowadzone również badania genetyczne, w celu ustalenia pokrewieństwa piskląt i wieku rodziców. Odbywa się to poprzez zbieranie piór na terenie wylęgu. Tak zwany genetyczny „odcisk palca“ pomoże wyjaśnić, czy co roku mamy do czynienia z tymi samymi rodzicami, czy też podlega to na obszarach lęgowych częstym zmianom. W ten sposób możemy dowiedzieć się, w jakim wieku są sowy w naszym regionie.
  • Do przewidzianych działań ochronnych zaliczyć należy również badania weterynaryjne na obecność pasożytów, które mogą mieć znaczący wpływ na wielkość populacji oraz w wyniku migracji dorosłych puchaczy poza terenem wylęgu mogą również zagrozić populacjom innych obszarów. W razie potrzeby pisklęta można będzie leczyć w miejscach wylęgu.

Dlaczego tak wiele wysiłku dla jednego gatunku?

eagle_owl_05

Wszystkie gatunki sów, więc również i puchacz, są na terytorium UE chronione. Na terenie projektu żyje pięć gatunków sów: płomykówka, puszczyk, pójdźka, sowa uszata oraz puchacz. Podczas gdy populacja puszczyka jest stabilna, pójdźka i płomykówka są poważnie zagrożone. Najmniej informacji mamy o sowie uszatej. Puchacz, jako nowy mieszkaniec naszego regionu, stanowi wyjątek i to właśnie czyni go tak interesującym. Od samego początku mogliśmy obserwować rozwój populacji jednego z najbardziej zaskakujących przedstawicieli europejskiej fauny ptaków, który znajduje się na końcu długiego łańcucha pokarmowego. Gatunki zwierząt, które znajdują się na końcu łańcucha pokarmowego, odgrywają szczególnie ważną rolę. Są to tak zwane gatunki wiodące, reprezentatywne dla wielu innych gatunków, z których żyją. Jeśli siedlisko gatunku wiodącego zostanie wystarczająco zabezpieczone, również inne gatunki mogą z tego korzystać.

W jaki sposób można zabezpieczyć i zoptymalizować środowisko życia puchacza?

Ze względu na zasięg lotu puchacza sięgający nawet 4 - 5 km w czasie nocnych łowów, podejmuje się wiele rozmaitych działań i stosuje różne metody:

eagle_owl_09

eagle_owl_13
  • Głównym priorytetem jest zabezpieczenie miejsc wylęgu. W przypadku miejsc wylęgu w kamieniołomach należy dokonać uzgodnień z przedsiębiorstwami wydobywczymi. Tam, gdzie wydobycie zostaje zakończone lub przerwane, miejsca lęgowe muszą być chronione przed zagrożeniami stwarzanymi przez ludzi i ich sposoby spędzania czasu wolnego, takimi jak wspinaczka górska lub geocaching. Także to wymaga wielu wcześniejszych uzgodnień z odpowiednimi organizacjami w celu zminimalizowania potencjalnych konfliktów. W przypadku miejsc lęgowych, które znajdują się na obszarach leśnych, wskazane są uzgodnienia z właścicielami lasów oraz właściwymi organami, aby zabezpieczyć obszary lęgowe na czas zbliżających się prac leśnych.
  • Do priorytetów należy również zabezpieczenie przestrzeni życiowej. Ponieważ puchacze wybierają podczas zdobywania pożywienia otwarte i zróżnicowane przestrzenie, badany obszar wraz z dużą liczbą kopalni zajmuje w kraju kluczowe miejsce. Duże znaczenie ma zachowanie zagajników, grup starych drzew, skrajów lasu z przyległymi łąkami i pastwiskami, terenów poprzemysłowych, strumieni, drzewostanów i sadów ze starym drzewostanem, nasypów kolejowych ze starym drzewostanem, niezalesianych wykrotów, leśnych polan, zielonych dolin, rozległych gruntów rolnych.
  • Dzięki wyposażaniu dorosłych ptaków w nadajniki można zarejestrować na przestrzeni poruszania się ptaków wyżej wymienione elementy biotopu i odwzorować kartograficznie na zdjęciach lotniczych. Jest to metoda, która służy wyspecjalizowanym organom władzy jako podstawa do planowania krajobrazu.
  • Również dzięki użyciu nadajników można zlokalizować niebezpieczne strefy położone w pobliżu linii wysokiego napięcia oraz w porozumieniu z firmami energetycznymi zminimalizować związane z nimi zagrożenie. To samo dotyczy odcinków drogowych i kolejowych, które mogą zostać przekształcone w wyniku obsadzania krawędzi terenu. Zarówno linie energetyczne (w szczególności w zakresie średniego napięcia) jak i drogi, to dwie najczęstsze przyczyny zgonu piskląt, które stają się zdolne do lotu i których liczba wynosi ok. 80 % w pierwszym roku życia.
  • Poprzez instalację kamer termowizyjnych w odpowiednich miejscach lęgowych można obserwować nocne życie zwierząt, które następnie może być udostępnione w Internecie do wglądu dla wszystkich zainteresowanych.
  • W wyniku dobrej promocji Projekt Ochrony Puchacza powinien być zaprezentowany opinii publicznej. W mieście Wülfrath od lat organizuje się 3 - 4 wykłady rocznie razem z następującym po nich zwiedzaniem badanego terenu, które cieszą się bardzo dużym zainteresowaniem. Także w szkołach, firmach i grupach osób prywatnych, stowarzyszeniach i klubach wykłady dotyczące tego projektu są bardzo pozytywnie przyjmowane i towarzyszy im zawsze duży entuzjazm publiczności. Możemy doliczyć do tego również pozytywne przyjęcie ze strony mediów publicznych, takich jak prasa, radio i telewizja.
  • Ponieważ w naszym zespole znajduje się jeden z najlepszych fotografów przyrody na świecie, jesteśmy w posiadaniu bardzo obszernego materiału zdjęciowego dotyczącego nie tylko tematu puchacza, lecz również wielu innych gatunków roślin i zwierząt naszego regionu oraz całej Europy. Materiał ten można będzie podziwiać w formie wystaw oraz prezentacji na wykładach.

Czy zainteresowaliśmy Państwa naszym projektem?

eagle_owl_03

Jak Państwo widzą, stajemy w obliczu wielu zadań, z których mogą skorzystać nie tylko puchacze, lecz również wiele innych gatunków. Taki kompleksowy program potrzebuje finansowego wsparcia. Ze względu na wysokie koszty personalne związane z wdrażaniem rozmaitych środków jesteśmy zdani na pomoc z zewnątrz, ponieważ pragniemy, aby Projekt Ochrony Puchacza stał się w naszym regionie sztandarowym projektem ochrony gatunków, jak również chcemy się przyczynić do utrzymania bioróżnorodności naszego regionu. Chętnie przedstawimy projekt w formie prezentacji materiału zdjęciowego oraz wyjaśnimy wszystkie kwestie na temat zakresu i kierunków działania poszczególnych punktów programu. Jeśli są Państwo zainteresowani naszymi publikacjami, jesteśmy do Państwa dyspozycji.

Co mogę zrobić

SAVE European Wildlife

Artenschutz ist ein schwieriges Geschäft: Durch wirtschaftliche Interessen verschwinden auch in Europa immer mehr Lebensräume für viele Tier- und Pflanzenarten. So sind mittlerweile 49 Prozent der Vogelarten im EU-Raum gefährdet. Im besonderen Maße sind Eulen- und Greifvogelarten durch ihre großen Raumansprüche betroffen. Strenge Schutzbestimmungen der EU werden oft durch die Gesetzgebung der Mitgliedsstaaten unterlaufen. Aber ohne die Artenvielfalt, die unsere natürlichen Lebensgrundlagen garantiert, hat auch unsere Zukunft keinen Bestand.

Sowa projekt ulotki w języku niemieckim do pobrania