Wilk, zagrożony drapieżnik

Europäischer Wolf
© Krzysztof Ptak

Od niepamiętnych czasów wilki były prześladowane i tępione przez człowieka. W połowie XIX wieku przy pomocy pułapek, trucizn i broni palnej wilki w Niemczech zostały wytępione. Obecnie, jeśli tylko pozwala na to stan zachowania środowiska naturalnego, wilki wracają do wielu miejsc, z których zostały wcześniej eksterminowane. W ostatnich latach wilki migrujące z Polski zaczęły osiedlać się także we wschodniej części Niemiec. Niestety nie wszędzie ich pojawienie się i obecność jest odbierana pozytywnie.

Wilk, zwierzę rodzinne

Wilk Canis lupus należy do rzędu drapieżnych Carnivora i rodziny psowatych Canidae. Pod względem wyglądu zewnętrznego przypomina owczarka niemieckiego. Samce są z reguły większe od samic o około 10-20%. Średnia długość ciała (bez ogona) dorosłych samców wynosi ok. 120 cm, samic ok. 110 cm. Masa ciała dorosłych samców waha się od 35 do 65 kg (najczęściej ok. 45 kg), dorosłych samic – 30-50 kg (najczęściej około 35 kg). Pożywieniem wilków są dzikie ssaki kopytne. W Europie środkowej są to jelenie, sarny i dziki. Sporadycznie polują także na mniejsze ssaki. Wilki są zwierzętami społecznymi. Żyją w grupach rodzinnych, składających się w rodziców i ich potomstwa z kilku ostatnich lat.

Od tępionego do chronionego

Europäischer Wolf

My, ludzie, nie zawsze tolerowaliśmy obecność dużych drapieżników. Zanim stały się ofiarą ludzkich prześladowań, zamieszkiwały rozległe obszary Europy. W wielu regionach eksterminacja doprowadziła do wyginięcia dużych drapieżników lub znacznego ograniczenia liczebności. Wilki cieszyły się szczególnie złą sławą. Uznane za szkodniki, znienawidzone i okrzyknięte krwiożerczymi stworzeniami, były przedmiotem organizowanych przez administrację państwową akcji, mających na celu ich wytępienie. Za zabite wilki wypłacane były nagrody. Kampanie te doprowadziły w połowie XIX wieku do zupełnego wytępienia wilków w Niemczech, a w Polsce ich liczebność pod koniec lat 60 spadła do kilkudziesięciu osobników. Przetrwały tylko w trudniej dostępnych rejonach, głównie na wschodzie kraju, ale także w zachodnim obszarze granicznym. Sytuacja zaczęła się zmieniać w latach 70-tych XX wieku, kiedy w Polsce w 1975 roku zmieniono status wilków. Przestały być uznawane za szkodniki i nadano im status gatunku łownego. Na wilki można było polować tylko z bronią palną i wyznaczono także okres ochronny. Zabiegi te doprowadziły do wzrostu liczebności wilków i ich ekspansji terytorialnej w Polsce W połowie lat 90 wilki objęto w Polsce ochroną gatunkową. Doprowadziło to dalszej ekspansji terytorialnej, szczególnie na zachodzie kraju i pojawienia się wilków we wschodnich Niemczech. Jednak powrót wilków wciąż budzi wśród ludzi irracjonalny strach. Jest on przyczyną nacisków na redukcję ich liczebności i sprzyja kłusownictwu.

Sytuacja dzisiaj

Liczebność wilków w Niemczech szacowana jest na około 100 osobników. Kilkaset wilków bytuje dzisiaj w Polsce - najwięcej w Karpatach, mniejsze populacje można spotkać także dalej na zachodzie, przy granicy z Niemcami. Jest wysoce prawdopodobne, że subpopulacja niemiecka jest zasilana przez osobniki migrujące z Polski. Z tego powodu sukces restytucji populacji wilków w Niemczech zależy od rozwoju populacji w Polsce.

Niepewna przyszłość

Europäischer Wolf

Otwarcie granic wspomaga naturalne, ponowne rozprzestrzenianie się wilków w Europie środkowej. Ewolucja polityczna Europy wnosi ponadto nowe, obiecujące możliwości dla międzynarodowych organizacji zajmujących się ochroną przyrody. Możliwości te koniecznie powinny zostać w wykorzystane w jak najszerszym zakresie.
Wielu dobrze zachowanym przyrodniczo obszarom w Europie, coraz bardziej zagraża rozwój gospodarczy. Towarzyszący mu rozwój infrastruktury jest zagrożeniem dla zachowania korytarzy ekologicznych, którymi wilki migrują na nowe obszary. Podjęte działania ochronne powinny ułatwić powrót wilków na obszary, z których zostały wytępione i przyczynić się do łączenia izolowanych populacji. Aby zwierzęta rzeczywiście mogły wykorzystać dane im szanse, musi także zniknąć ciągle obecny strach ludzi przed wilkami. Należy również doprowadzić do poprawy akceptacji obecności wilków przez niektóre grupy społeczne. Tylko wtedy, gdy wilki zostaną rzeczywiście zaakceptowane, ich szansa na przetrwanie stanie się realna.

Badania dla ochrony gatunków

SAVE aktywnie angażuje się w ochronę polskich wilków. Naszym obszarem badań są lasy w leżące na pograniczu województwa świętokrzyskiego i mazowieckiego, w centralnej części kraju. Tutaj w roku 2006 odnotowano obecność wilków po raz pierwszy od 1953r.

Artur Milanowski w trakcie zbioru próbek do
analiz diety. © R. Gula

Analizy struktury lasów wskazują, że region ten mógłby pomieścić pięć do ośmiu rodzin. Monitoring potwierdził obecność w Puszczy Świętokrzyskiej w latach 2006-2007 grupy rodzinnej wilków składającej się z 4-5 dorosłych osobników i młodych. W latach 2008 - 2011 odnotowano już tylko 2-3 dorosłe osobniki i żadnych śladów wyprowadzenia potomstwa. W 2011 roku młoda wilczyca zginęła w wypadku drogowym. Drogi lokalne i krajowe o dużym natężeniu ruchu przecinające kompleksy leśne, są niebezpieczne dla przekraczających je dzikich zwierząt, również dla wilków. Droga ekspresowa nr 7 przecinająca region stanowi barierę dla migracji wilków. Pojawiają się także pogłoski o nielegalnym zabijaniu wilków, w tym tak istotnych dla restytucji samic. Romanowi Gula i Arturowi Milanowskiemu, monitorującym obecność wilków w Puszczy Świętokrzyskiej udało się w ciągu ostatnich 6 lat prześledzić ponad 120 km wilczych szlaków i zebrać około 200 próbek kału. Dzięki temu udało się określić skład diety wilków oraz poznać w przybliżeniu areał monitorowanej grupy rodzinnej. W ostatnim okresie udało się wykryć obecność wilków w sąsiednich kompleksach leśnych – lasach bliżyńsko-niekłańskich oraz lasach starachowickich. Szczególnie pomyślne są informacje zebrane w lasach starachowickich, gdzie odnotowano obecność rozmnażającej się grupy rodzinnej.

więcej informacji www.wilknet.pl

Jak SAVE pomaga wilkom

  • Poprzez edukację SAVE chce polepszyć postrzeganie wilków w lokalnych społecznościach, a tym samym poprawić poziom akceptacji obecności tych zwierząt. Aby wesprzeć restytucję populacji wilków chcemy chronić jego środowisko. W szczególności chcemy wspierać działania na rzecz utrzymania ciągłości korytarzy migracyjnych wilków, która jest zagrożona przez szybki rozwój infrastruktury. Główne drogi muszą być wyposażone w przejścia dla dużych zwierząt. Jest to kluczowe dla zachowania ciągłości genetycznej między subpopulacjami, a tym samym dla zachowania żywotnych populacji wilków.
  • SAVE wspiera badania ekologii wilków, w tym rozmieszczenia terytoriów i liczebności grup rodzinnych. Wyniki uzyskiwane dzięki zaangażowaniu fundacji SAVE pomagają w opracowaniu strategii ochrony wilków w Polsce.
  • Aby móc zebrać dokładniejsze i bardziej szczegółowe informacje o zachowaniu wilków i użytkowaniu przez nie środowiska, SAVE planuje wyposażenie kilku osobników w obroże z nadajnikami. Dzięki tej metodzie można będzie uzyskać jeszcze więcej informacji na temat terytoriów grup rodzinnych, ich przemieszczeń i aktywności.

Jak Państwo możecie pomóc wilkom

Europäischer Wolf

Dzięki Waszym datkom na nasz projekt ochrony wilka możecie Państwo wnieść istotny wkład w ochronę tego gatunku. Wspólnie z Państwem możemy razem dać wilkom szansę na powrót do regionów, z których został wytępiony przez nas, ludzi. Pomóżcie Państwo swoim datkiem lub przejmijcie patronat nad naszym projektem monitoringu i ochrony wilków w Polsce. Swoim gestem dacie wilkom drugą szansę.